عزيز الدين النسفي ( مترجم : دهشيرى )

53

مجموعه رسائل ( كتاب الإنسان الكامل ) ( فارسى )

يادداشت‌هاى مقدّمه و رسالهء I ) و قسمتى جداگانه را تشكيل مىدهد ، ديگر نسخه‌هاى خطّى را مىتوان به طريق ذيل دسته‌بندى كرد : 1 - نسخه‌هاى W و I بسيار مشابه هم مىباشند . اختلافات احيانى نسخهء W با نسخهء شهيد على پاشا ) i ( ، در مواردى كه نسخهء I نزديك به ساير نسخه‌هاست ، را مىتوان ناشى از خطاهاى كاتب دانست . 2 - نسخهء S و L به هم نزديك هستند و نيز نسخهء N ( نخجوانى ) نسخهء R ( جان ريلندز ) متنى نزديك دارد ، ولى در آن رسالهء دوم به جاى رسالهء X آمده است . و نزديك به اجزاى رسالهء O مىباشد . ما نگارش‌هاى S و W را در مورد رساله‌هاى I - IIVX ذكر كرديم و R و W را براى رساله‌هاى IIIVX - IIXX ( آنجا كه رسالهء W افتادگى دارد رسالهء I تفاوت‌هاى قابل ذكرى با نسخهء R ندارد ، ازين‌رو آن را ناديده گرفتيم ) . صورت‌هاى مختلف رساله‌هاى نسخهء N را ذكر كرديم ، همچنين صورت‌هاى مختلف رسالهء V نسخهء T را كه چاپ آن بر مبناى نسخه‌هاى بيشترى انجام شده است . به طور كلّى و صرف‌نظر از نسخه T ، متن انسان داراى انسجام است . و نسخه‌بدل‌هايش چندان اهميّت ندارد . وقتى يك رسالهء واحد در درون مجموعه‌هاى ديگر درج شود ، اين اختلاف نسخه‌ها بسيار مىشود و همين امر اهميّت نسبى تعليقات ما را روشن مىكند . به‌طور كلّى كتاب انسان را مىتوان شرح و بسط كتاب مقصد به شمار آورد . اين حكم در مورد مقدّمه به ويژه مصداق دارد . به استثناى بند 1 كه اصالت دارد ( ولى مشابه پاراگراف مربوط در مقصد است ) ، پنج فصل كه آن را تشكيل مىدهد ، در « مقدّمهء » مقصد نيز يافت مىشود ، و اگر بهتر بگوييم در آغاز آن آمده است . فصل 2 - فصل 3 بسط يافته و آغاز فصل 4 . فصل 3 - دنبالهء فصل 4 ، كه قسمتى از آن بسط و شرح يافته است . فصل 4 - فصل 5 . فصل 5 - فصل 7 خلاصه شده . بين برخى از قسمت‌هاى مقصد و برخى از رساله‌هاى انسان تواردهايى وجود دارد ، ولى تطابق آن‌ها به ندرت در ظواهر و الفاظ است . از جانب ديگر ، موارد تطابق مشابهى را مىتوان با زبدة در آن مشاهده كرد . دو مجموعهء ديگر شامل قسمت عمدهء رساله‌هايى يكسان مىباشند . انشاى آن‌ها گاهى با هم تفاوت دارد . با اين وصف ، در برخى از موارد ممكن است كه متن واحدى ترتيب داد . مع‌الوصف